در دهه شصت و با توجه به اینکه جنگی هشتساله در جریان بود، مردم نیاز بیشتری به تماشای آثار کمدی در تلویزیون و بهخصوص سینما داشتند؛ چرا که به این ترتیب میتوانستند از جنگ و وقایع ناگوار آن، ولو برای دو ساعت، فاصله گرفته و حالوهوای بهتری پیدا کنند. به همین خاطر، بخشی از آثار تولیدشده سینمایی در این دهه را آثار کمدی تشکیل میدادند که بخش مهمی از آنها در جمع پرفروشترینهای سال قرار گرفتهاند. استقبال مردم از این آثار و تمایل آنها به خرید بلیط سینما و حضور در سالنهای سینما نیز نشان میدهد که سینما در آن سالها، در کنار تلویزیون، یکی از مهمترین راههای سرگرمی و فاصله گرفتن موقت از فضای سنگین جنگ بوده است. در عین حال، در این یک دهه شاهد تولید انواع مختلف کمدی بودهایم که همین امر در کشاندن طیفهای مختلف سنی به سالنهای سینما و افزایش استقبال از فیلمهای کمدی مؤثر بوده است.
جدول فیلم های کمدی دهه ۶۰
| عنوان فیلم | کارگردان | خلاصه داستان | ویژگیهای برجسته |
|---|---|---|---|
| مردی که زیاد میدانست | یدالله صمدی | داستان جواد که با پیرمردی مرموز در پارک مواجه میشود و این مواجهه زندگی او را تغییر میدهد. | پایانبندی مناسب، بازی خوب عنایتالله شفیعی |
| کفشهای میرزا نوروز | محمد متوسلانی | داستان شخصیت میرزا نوروز، خسیس و دغلباز که در آن بازی علی نصیریان به یادماندنی است. | پرهیز از لودگی، بازی عالی علی نصیریان |
| اتوبوس | یدالله صمدی | داستان دو طایفه آذربایجانی که با خرید اتوبوسی کهنه اختلافات قدیمی خود را باز میکنند. | فضای آذربایجان، ریتم مناسب، بازی درخشان حمید طاعتی و مرتضی احمدی |
| ماموریت | حسین زندباف | داستان تقی، کارمندی ساده که عاشق معماها و حل مسائل کارآگاهی است. | کمدی بزن بکوب، بازی فوقالعاده اکبر عبدی |
| اجاره نشینها | داریوش مهرجویی | داستان افراد مختلف که در یک ساختمان جدید با هم زندگی میکنند. | شوخیهای عالی، بازی برجسته عزتالله انتظامی و اکبر عبدی |
| خواستگاری | مهدی فخیمزاده | داستان پیرمردی که قصد ازدواج مجدد دارد و با موانع مختلف روبرو میشود. | کمدی عاشقانه، بازی عالی هادی اسلامی |
| آپارتمان شماره ۱۳ | یدالله صمدی | داستان مردی که برای فروش آپارتمان پدریاش از کرمان به تهران آمده و با مشکلاتی روبرو میشود. | کمدی موقعیت و کلامی، بازی درخشان علیرضا خمسه |
بررسی محبوب ترین و پرفروش ترین فیلمهای طنز دهه شصت
۱. فیلم دهه شصتی مردی که زیاد میدانست
یدالله صمدی از نسل نوپای فیلمسازی پس از انقلاب در نخستین فیلم خود سراغ سوژهای جذاب رفته و زندگی جوانی به نام جواد را به تصویری کشیده که روزی با پیرمردی مرموز در پارک مواجه می شود. پیرمرد روزنامه چاپ چند روز بعد را به جواد داده و همین موضوع دیگ طمع او را میجوشاند. یک ایده اولیه جذاب که سروشکل درستی پیدا کرده و منطق داستانی خوبی هم دارد. همزمان شدن اتفاق یاد شده با نخستین حمله هوایی عراق به تهران، فضای مناسبی را برای تغییر بنیادین جواد که همیشه در حسرت ثروت دیگران بوده به وجود میآورد. مردی که زیاد میدانست با وجود آن که پیام اخلاقی نسبتا گلدرشتی هم دارد، پایانبندی خوبی داشته و بسیار مدیون بازی بازیگر نقش اولاش عنایتالله شفیعی است.
۲. کفشهای میرزا نوروز
محمد متوسلانی که پیش از انقلاب سابقه کارگردانی و بازیگری داشته و اغلب آثارش هم درونمایه کمدی داشتند، این فیلم را براساس فیلمنامهای از داریوش فرهنگ ساخته است. متوسلانی به خوبی توانسته فیلمنامه شخصیتمحور و پر از شوخی فرهنگ که در راس آنها شخصیت خسیس میرزا نوروز قرار دارد را به تصویر کشیده و از لودگی نیز بپرهیزد.از نقطه نظر تکنیکی نیز فیلم سروشکل شسته رفتهای داشته و با توجه به کمبود امکانات فنی در آن سالها نمره قبولی میگیرد.علی نصیریان نیز انتخاب مناسبی برای نقش میرزا نوروز بوده که به خوبی هم با خصوصیات نقش مطابقت دارد.سادهدلی موجود در شکل بازی نصیریان در کنار اندک رندیای که چاشنی آن کرده، به خلق نقشی بهیادماندنی منجر شده است.برای مثال تنها کافی است به عجز و لابههای او هنگام محاکمه در حضور حاکم شهر توجه کنید.
روایت وبسایت imdb از فیلم کفش های میرزا نوروزی در صفحه معرفی این فیلم:
In this comedy set in premodern Iran Mirza Norooz is a pharmacist who is unwilling to discard his old worn-out shoes and buy new ones. This causes the people in his town to ridicule him and makes him unfit to appear at public functions. His wife and children are no longer able to tolerate the situation. They have left him and made the purchase of new shoes the conditi.
در این کمدی که در ایران دوران پیشامدرن روایت میشود، میرزا نوروز داروسازی است که حاضر نیست کفشهای کهنه و فرسودهاش را دور بیندازد و کفش جدیدی بخرد. این رفتار باعث میشود مردم شهر او را به تمسخر بگیرند و او برای شرکت در مراسمهای عمومی نامناسب تلقی شود. همسر و فرزندانش نیز دیگر این وضعیت را تحمل نمیکنند و او را ترک کردهاند. شرط بازگشت آنها، خرید یک جفت کفش جدید است.
۳. اتوبوس
اتوبوس یک فیلم خندهدار دهه ۶۰ به کارگردانی یدالله صمدی که براساس کتاب پرونده قدیمی پیرآباد نوشته محمود دولت آبادی ساخته شده و به سیاق فیلمهای آن دوره پیام اخلاقی واضحی هم دارد. داستان دو طایفه بالاده و پایینده که کدورتی قدیمی از یکدیگر داشته و با خرید اتوبوسی کهنه توسط یکی از آنها دیگری هم به صرافت خرید میافتد و همین موضوع زخم کهنهای را باز میکند. اتوبوس به خوبی از فضا و فرهنگ منطقه آذربایجان بهره گرفته و قصه خود را با ریتمی مناسب به آخر میرساند.حمید طاعتی و مرتضی احمدی نیز در دو قطب مختلف داستان بازیهای درخشانی را ارائه کردهاند.
۳. فیلم ماموریت
اکبر عبدی یکی از پولسازترین بازیگران دهه شصت به حساب میآید که پس ازبازی در مجموعههای محبوب تلویزیونی سر از سینما در آورده و به ستاره سینمای کمدی تبدیل شد. حسین زندباف در ماموریت سراغ عبدی و قابلیتهایش در تیپسازی رفته و کارمند سادهای به نام تقی را خلق کرده که عاشق کاراگاهبازی و حل معماهای اینچنینی است. ماموریت شکلی از کمدیهای مشهور به بزن بکوب است که با هجو و کاریکاتور درهم آمیخته است! با این حال ریتم سریع کار در کنار شوخیهای فراوان آن، مورد توجه تماشاگران قرار گرفته و جایگاه عبدی را به عنوان کمدین در سینمای ایران محکم کرد.
۴. اجاره نشینها
اجاره نشینها یکی از محبوبترین کمدی های تاریخ سینمای ایران ساخته داریوش مهرجویی که تقریبا همه اجزای آن در بهترین حالت ممکن قرار داشته و واقعا نمیتوان جز مواردی کاملا جزیی از آن ایراد گرفت. قصه مالک و مستاجر و آدمهایی که مابین صاحبان دو آژانس املاک منطقهای خلوت و تازهساز قرار گرفتهاند. شخصیتهای پرتعداد فیلم نیز طیف متنوعی از تیپ-شخصیت و تیپ به حساب میآیند که به شکل مطلوبی در کنار یکدیگر قرار گرفته و قصه را پیش میبرند. از عباس آقا سوپرگوشت و قندی و برادرش تا توسلی و آقا باقری. شوخیهای فوق العادهای هم توسط مهرجویی نوشته و اجرا شده که هنوز پس از گذشت نزدیک به چهار دهه تازگی و شیرینی خود را از دست نداده است. اجاره نشینها به لحاظ گروه بازیگران هم فوقالعاده غنی است که در راس آنها عزت الله انتظامی، اکبر عبدی و حمیده خیرآبادی قرار دارند.
۵. خواستگاری
یکی از اقشار سنی که سینمای ایران و به ویژه گونه کمدی کمتر به آنها اعتنایی داشته، مردان و زنان کهنسال هستند. کاری که مهدی فخیمزاده در خواستگاری انجام داده و لقب پرفروشترین فیلم سال ۱۳۶۹ را از آن خود کرده است. قصه پیرمردی که پس از فوت همسرش در خانه فرزندانش روزگار میگذراند اما بر اثر یک اتفاق و آشنایی با زنی همسن و سال خودش قصد ازدواج مجدد میکند. قصه ساده اما پر از فرازوفرود فیلم بسیار به مذاق تماشاگران آن سالهای سینمای ایران خوش آمده و در پخشهای تلویزیونیاش نیز همچنان مخاطبان فراوان دارد. هادی اسلامی ستاره بیچون و چرای خواستگاری است که نقش را شیرین از کار درآورده و چند لحظه درخشان همچون سکانس مجلس ختم دوست قدیمیاش و نیز تعقیب و گریز با اتومبیل دوست قدیمیاش را خلق کرده است.
فیلمهای کمدی دهه شصت با وجود گذشت سالها همچنان در میان بسیاری از مخاطبان ایرانی محبوب هستند و بعضی از آنها به آثار خاطرهانگیز سینمای ایران تبدیل شدهاند. استقبال مردم از این فیلمها نشان میدهد که محبوبیت یک اثر نزد مخاطبان میتواند معیار مهمی برای سنجش ماندگاری آن باشد. اگر میخواهید با مجموعهای از فیلمهایی آشنا شوید که بیشترین محبوبیت را در میان تماشاگران ایرانی داشتهاند، پیشنهاد میکنیم فهرست بهترین فیلمهای ایرانی از نگاه مردم را نیز بررسی کنید.
۶. آپارتمان شماره ۱۳
چهارمین فیلم کمدی دهه ۶۰ یدالله صمدی فیلمساز پرکار آن ده که یکی از مهمترین ستارههای سینمای کمدی را با خود دارد: علیرضا خمسه. بازیگر با استعداد آن سالهای سینمای ایران که در این فیلم در نقش مرد جوانی به نام ماشاالله ظاهر شده که برای فروختن آپارتمان پدری از کرمان به آمده و در این مسیر به مشکلات متعددی برخورد میکند. فیلم سرشار ازکمدی موقعیت و کلامی است که اولی بر دومی غلبه دارد و ستاره آن هم خود علیرضا خمسه است. برای مثال میتوان به سکانس طولانی عروس بردن از آرایشگاه واحد کناری آپارتمان ماشالله و شوخیهای فوق العاده آن یاد کرد. همین طور میوهفروشی پایین آپارتمان با بازی درخشان زندهیاد جمشید اسماعیل خانی که به خوبی تماشاگران آپارتمان شماره ۱۳ را میخنداند.
یکی از نکات قابل توجه درباره کمدیهای پرفروش دهه شصت، توانایی آنها در جذب مخاطبانی با سلیقهها و سنین مختلف بود. مردم برای تماشای این فیلمها به سالنهای سینما میرفتند و خرید بلیت سینما بخشی از تفریحات فرهنگی آنها محسوب میشد. اگرچه سینمای امروز از نظر امکانات و تعداد سالنها تفاوت زیادی با آن دوران دارد، همچنان میتوان با بررسی بهترین سینماهای تهران، گزینهای مناسب برای تماشای فیلم و گذراندن اوقات فراغت پیدا کرد.
۷. گلنار
«گلنار» یکی از محبوبترین فیلمهای کودکانه و کمدی تاریخ سینمای ایران است که توسط کامبوزیا پرتوی ساخته شده و در دهه ۶۰ طرفداران زیادی پیدا کرد. داستان فیلم درباره دختری روستایی به نام گلنار است که با دستمال آبی مادرش وارد جنگل میشود و توسط دو خرس گروگان گرفته میشود. شخصیت گلنار با مهارتش در پختن کلوچه و رفتار شوخطبعانهاش، به شکل جذابی در طول داستان پیش میرود. شوخیها و موقعیتهای طنز فیلم، با وجود گذشت سالها، هنوز تازگی و شیرینی خود را حفظ کردهاند.
سوالات پرتکرار
۱. پرفروشترین فیلمهای کمدی دهه ۶۰ کداماند؟
از جمله کمدیهای محبوب و پرفروش دهه ۶۰ میتوان به کفشهای میرزا نوروز، اتوبوس، ماموریت، اجارهنشینها، خواستگاری، آپارتمان شماره ۱۳، مردی که زیاد میدانست و گلنار اشاره کرد.
۲. چرا فیلمهای کمدی در دهه ۶۰ محبوب بودند؟
با توجه به شرایط اجتماعی و ادامه جنگ هشتساله، فیلمهای کمدی فرصتی برای سرگرمی و فاصله گرفتن موقت مردم از فضای سنگین جنگ و اتفاقات ناگوار آن فراهم میکردند. به همین دلیل این آثار توانستند مخاطبان زیادی را به سالنهای سینما جذب کنند.
۳. بهترین فیلم کمدی دهه ۶۰ ایران کدام است؟
انتخاب بهترین فیلم کمدی دهه ۶۰ به سلیقه مخاطب بستگی دارد، اما «اجارهنشینها»، «کفشهای میرزا نوروز»، «ماموریت»، «اتوبوس» و «خواستگاری» از شاخصترین و محبوبترین آثار کمدی این دوره هستند.
۴. اکبر عبدی در کدام فیلمهای کمدی دهه ۶۰ بازی کرده است؟
اکبر عبدی با بازی در فیلمهایی مانند «ماموریت» و «اجارهنشینها» به یکی از چهرههای مهم سینمای کمدی دهه ۶۰ تبدیل شد. توانایی او در تیپسازی و اجرای موقعیتهای طنز، نقش مهمی در موفقیت این آثار داشت.
۵. محبوبترین کمدیهای سینمای ایران در دهه ۶۰ چه ویژگیهایی داشتند؟
کمدیهای دهه ۶۰ از سبکهای مختلفی مانند کمدی موقعیت، کمدی کلامی، هجو و کمدی بزنبکوب استفاده میکردند. داستانهای ساده و سرگرمکننده در کنار بازی بازیگران مطرح نیز به جذب مخاطبان مختلف کمک میکرد.
۶. پرفروشترین فیلم سال ۱۳۶۹ چه فیلمی بود؟
«خواستگاری» ساخته مهدی فخیمزاده، پرفروشترین فیلم سال ۱۳۶۹ بود. این فیلم داستان پیرمردی را روایت میکند که پس از فوت همسرش تصمیم به ازدواج مجدد میگیرد و در این مسیر با اتفاقات مختلفی روبهرو میشود.
۷. معروفترین کمدیهای دهه شصت سینمای ایران کداماند؟
«اجارهنشینها»، «کفشهای میرزا نوروز»، «ماموریت»، «اتوبوس»، «خواستگاری»، «آپارتمان شماره ۱۳»، «مردی که زیاد میدانست» و «گلنار» از معروفترین کمدیهای این دهه هستند.
۸. آیا فیلمهای کمدی دهه ۶۰ هنوز ارزش تماشا دارند؟
بله. بسیاری از کمدیهای دهه ۶۰ علاوه بر جنبه سرگرمی، تصویری از شرایط اجتماعی و فرهنگی آن دوران ارائه میکنند. آثاری مانند «اجارهنشینها»، «کفشهای میرزا نوروز» و «گلنار» همچنان برای علاقهمندان به سینمای کلاسیک ایران جذاب هستند.
فیلم «اجارهنشینها» واقعاً یکی از ماندگارترین کمدیهای تاریخ سینمای ایرانه. داستان ساده اما پر از جزئیاتش باعث شده تماشاگر از اول تا آخر فیلم درگیر بشه. بازی عزتالله انتظامی و اکبر عبدی به شدت طبیعی و جذابه و شوخیهای فیلم بعد از این همه سال همچنان خندهدار و تازه هستن. داریوش مهرجویی با این فیلم ثابت کرد که کمدی هم میتونه عمق داشته باشه و پیامهای اجتماعی مهمی رو منتقل کنه.
کاملاً درست گفتید، «اجارهنشینها» از اون فیلمهای بیبدیلیه که حتی بعد از چندین دهه همچنان جذابیت خودش رو حفظ کرده. ترکیب بازی درخشان عزتالله انتظامی و اکبر عبدی با روایت هوشمندانه داریوش مهرجویی باعث شده این فیلم نهتنها خندهدار باشه، بلکه پیامهای عمیق اجتماعی رو هم بهخوبی منتقل کنه. بدون شک این فیلم یکی از نمادهای سینمای کمدی ایران به حساب میاد.
فیلم «کفشهای میرزا نوروز» یکی از اون کمدیهای خاص دهه شصت بود که نهتنها سرگرمکننده بود، بلکه پیام اخلاقی خوبی هم داشت. بازی علی نصیریان توی نقش میرزا نوروز فوقالعاده بود و نشون داد که چطور میشه شخصیت یه آدم خسیس رو همزمان بامزه و دوستداشتنی به تصویر کشید. اون صحنههای عجز و لابه میرزا نوروز توی دادگاه همیشه توی ذهنم مونده و خنده رو به لبم میاره.
«کفشهای میرزا نوروز» یکی از نمونههای ماندگار کمدیهای دهه شصت بود که با بازی فوقالعاده علی نصیریان، تماشاگران زیادی رو به وجد آورد. شخصیت میرزا نوروز با اون خصوصیات خسیس و بامزه، یکی از ماندگارترین شخصیتهای کمدی سینمای ایران شد. صحنههای دادگاه واقعاً شاهکار بود و هنوز هم باعث میشه لبخند روی لب بیننده بیاره.
فیلم «ماموریت» با بازی اکبر عبدی برای من یادآور کمدیهای بامزه و سادهایه که توی دهه شصت خیلی طرفدار داشت. عبدی واقعاً با تیپسازی جذابش کارمند سادهای رو به تصویر کشید که توی کاراگاهبازیهای خیالی خودش غرق شده. این فیلم پر از شوخیهای بامزه و موقعیتهای خندهدار بود و نشون داد که عبدی یکی از بهترین کمدینهای سینمای ایرانه.
«ماموریت» با بازی متفاوت و خلاقانه اکبر عبدی، از اون فیلمهایی بود که نشون داد چطور میشه با روایت ساده و شخصیتپردازی قوی، تماشاگر رو سرگرم کرد. عبدی با تیپسازی بینظیرش، یک کارمند ساده و خیالپرداز رو به شخصیتی دوستداشتنی تبدیل کرد. موقعیتهای طنز این فیلم و شوخیهای جذابش همچنان در یادها موندگار هستن و عبدی رو بهعنوان یکی از ستونهای کمدی سینمای ایران تثبیت کردن.
کمدیهای دهه شصت یه حال و هوای خاصی داشتن که هیچوقت تکرار نشد. یکی از فیلمهایی که همیشه برام جذاب بوده، اجارهنشینها هست. داریوش مهرجویی یه اثر فوقالعاده ساخت که هنوزم دیدنش جذابه. از عباسآقا سوپرگوشت بگیر تا آقا باقری، همه شخصیتها به شدت واقعی و بامزه بودن. به نظرم این فیلم یه نمونه بینظیر از کمدی موقعیت تو سینمای ایرانه که دیالوگهاش هنوز هم بین مردم دست به دست میشه. شما هم موافقید که اجارهنشینها یکی از بهترین فیلمهای کمدی تاریخ سینمای ایرانه؟
داریوش مهرجویی با اجارهنشینها یه کمدی بینظیر ساخت که هنوز هم تماشاش بعد از سالها جذابه. شخصیتهایی مثل عباسآقا سوپرگوشت یا آقا باقری بهقدری طبیعی و ملموس بودن که انگار بخشی از زندگی واقعی بودن. این فیلم هنوز هم یکی از بهترین نمونههای کمدی موقعیت در سینمای ایران محسوب میشه و دیالوگهاش بین مردم دست به دست میشه. شما هم فکر میکنید اجارهنشینها بهترین کمدی تاریخ سینمای ایرانه؟
فیلم کفشهای میرزا نوروز از اون کمدیهاییه که هنوزم وقتی اسمش میاد، کلی خاطره برام زنده میشه. شخصیت میرزا نوروز با بازی علی نصیریان یه کاراکتر بینظیر بود که ترکیبی از خساست و سادهدلی رو به بهترین شکل ممکن نشون میداد. این فیلم از اون دسته کمدیهایی بود که توامان هم میخندوند و هم یه پیام عمیق داشت. به نظرم این روزها کمتر فیلمی با این نوع طنز ساخته میشه. کاش دوباره سینمای ایران برگرده به ساختن این مدل فیلمهای کمدی که هم اصالت دارن و هم پرمفهومن. نظر شما چیه؟
کفشهای میرزا نوروز یه کمدی کلاسیک بود که هم خندهدار بود و هم یه پیام قوی داشت. علی نصیریان توی این فیلم یه کاراکتر بهشدت واقعی خلق کرد که ترکیب خساست و سادگیاش باعث ایجاد لحظات ماندگاری شد. این نوع طنزهای پرمفهوم امروزه کمتر توی سینمای ایران دیده میشه و بیشتر فیلمهای کمدی به شوخیهای سطحی متکی هستن. شما هم موافقید که این سبک از کمدیهای دهه شصت هنوز هم جایگاه خاصی بین تماشاگرها داره؟